Monako
Z Wikipedii
| Principauté de Monaco Księstwo Monako |
|||||
|
|||||
| Dewiza: (łac.) Deo Juvante (Z pomocą Boga) |
|||||
| Hymn: Hymne Monégasque (  posłuchaj) |
|||||
 |
|||||
| Język urzędowy | francuski | ||||
| Stolica | Monako | ||||
| Ustrój polityczny | monarchia konstytucyjna | ||||
| Głowa państwa | książę Albert II | ||||
| Szef rządu | minister Jean-Paul Proust | ||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe |
194. na świecie 1,95 km² 0% |
||||
| Liczba ludności (2008) • całkowita • gęstość zaludnienia |
212. na świecie 32 7961▲ 16 818 osób/km² |
||||
| Jednostka monetarna | 1 euro = 100 eurocentów (EUR, €) | ||||
| Niepodległość | od 8 stycznia 1297 |
||||
| Strefa czasowa | UTC +1 - zima UTC +2 - lato |
||||
| Kod ISO 3166 | MC | ||||
| Domena internetowa | .mc | ||||
| Kod samochodowy | MC | ||||
| Kod telefoniczny | +377 | ||||
 |
|||||
| 1 Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook (Źródło:CIA) (en) | |||||
Monako, Księstwo Monako (fr. Monaco, Principauté de Monaco, monegeski (nie jest językiem urzędowym) Munegu, Principatu de Munegu) – niewielkie miasto-państwo położone w Europie Południowej nad Morzem Śródziemnym w obrębie Riwiery francuskiej. Po Watykanie jest to drugie najmniejsze pod względem pola powierzchni niezależne państwo świata.
Leży na Lazurowym Wybrzeżu u podnóża Alp. Klimat charakteryzuje się łagodnymi zimami o średniej temperaturze 10°C i ciepłym latem 24°C. Opady występują przede wszystkim w zimie, a ich ilość dochodzi do 750 mm rocznie.
Przemysł opiera się na produkcji żywności, przyrządów precyzyjnych, wyrobów farmaceutycznych, sprzedaży znaczków pocztowych i turystyce. Port jachtowy i kasyno w Monte Carlo są słynne na całym świecie. Monte Carlo jest ponadto ośrodkiem badań oceanograficznych.
Spis treści |
[edytuj] Podstawowe informacje
- Ważniejsze dzielnice: Monte Carlo, La Condamine
- Całkowita granica lądowa: 4,4 km
- Długość wybrzeża: 4,1 km
- Długość granic z sąsiadującymi państwami: Francja 4,4 km
- Najwyższy punkt: Mont Agel 140 m n.p.m.
- Najniższy punkt: Morze Śródziemne 0 m
- Język: francuski
- Waluta: 1 euro = 100 eurocentów
[edytuj] Podział administracyjny
Monako stanowi administracyjnie jedność (nie występują żadne jednostki administracyjne). Jednak do lat 90. kraj dzielił się na 4 dystrykty: Monaco-Ville, Monte Carlo, La Condamine i Fontvieille. Obecnie są to tradycyjne dzielnice miasta Monako, nie posiadające jednak żadnego znaczenia administracyjnego. Obok tych czterech największych dzielnic istnieje kilka mniejszych: Moneghetti, Larvotto, Saint Roman, Ténao, Les Revoires, La Colle, Saint Michel. Granice pomiędzy tradycyjnymi dzielnicami nie są wyznaczone.
| Lp. | Dzielnica | Spis ludności 1990 |
Spis ludności 2000 |
Spis ludności 2006 |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Fontvieille | 1 961 | 3 292 | 3 995 |
| 2 | La Condamine | 12 158 | 12 187 | 12 163 |
| 3 | Monaco-Ville | 1 151 | 1 034 | 975 |
| 4 | Monte Carlo | 14 702 | 15 507 | 16 112 |
[edytuj] Historia
- czasy starożytne - kolonia fenicka, grecka i terytorium rzymskie
- 1297 - uciekinier z Genui, François Grimaldi, w przebraniu mnicha wywodzi w pole strażników zamku, którzy wpuszczają go do środka; Grimaldi wyrżnąwszy w pień załogę odbiera Monako panującej nim rodzinie genueńskiej
- koniec XV wieku - niepodległość Monako uznają król Francji i papież
- 1524-1641 - Monako jest protektoratem hiszpańskim
- 1793 - w czasie rewolucji francuskiej Grimaldi zostają usunięci z tronu, a księstwo wcielone do Francji
- 1814 - Monako odzyskuje byt państwowy, ale do 1860 pozostaje protektoratem Sardynii.
- 1861 - traktat z Francją przywraca księstwu pełną niepodległość
- 1911 - przyjęcie pierwszej konstytucji, wprowadzającej podział władzy między księciem a pochodzącą z wyborów Radą Narodową.
- 1949 - umiera książę Ludwik II; tron przejmuje jego wnuk, książę Rainier III
- 1956 - książę poślubia gwiazdę Hollywood Grace Kelly, którą poznał rok wcześniej na festiwalu w Cannes
- 1959 - monarcha zawiesza Radę Narodową z powodu sporu wokół budżetu
- 1962 - przywrócenie parlamentu i wprowadzenie nowej, bardziej liberalnej konstytucji
- 1982 - księżna Grace ginie w wypadku samochodowym w Monte Carlo
- 1993 - Monako dołącza do ONZ
- 2002 - przyjęcie zmian w konstytucji, mających utrzymać ciągłość sukcesji nawet w razie bezpotomnej śmierci następcy tronu, księcia Alberta
- 2004 - na głównym stadionie piłkarskim wybucha bomba, ale obywa się bez ofiar. Do dziś nie wyjaśniono przyczyn eksplozji.
- 2005 - Rainier III umiera, jego najstarszy syn wstępuje na tron jako Albert II
[edytuj] Gospodarka
Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca Monako wynosi ok. 50 tysięcy dolarów amerykańskich rocznie. Podstawą gospodarki są usługi, zwłaszcza bankowość, turystyka i handel nieruchomościami. Monako jest siedzibą wielu firm zagranicznych i banków z uwagi na korzystne przepisy podatkowe). Istnieje rozbudowana sieć hoteli. W 2000 w hotelach Monako nocowało 240 tysięcy turystów zagranicznych. Znaczne dochody przynosi kasyno gry w Monte Carlo oraz emisja znaczków pocztowych i pamiątkarstwo. W dzielnicy Fontvieille znajdują się nowoczesne zaklady przemysłu precyzyjnego, chemicznego (w tym farmaceutycznego), odzieżowego i jubilerskiego, ponadto funkcjonuje lądowisko dla śmigłowców, nowoczesny stadion, przystań jachtowa. Energia elektryczna w całości importowana jest z Francji. Przez terytorium Monako przechodzą: linia kolejowa i autostrada Nicea–Genua. Transport wewnętrzny zapewniają samochody prywatne (676 samochodów osobowych na 1000 mieszkańców). Monako łączy unia celna z Francją, która pośredniczy w całości wymiany handlowej księstwa. Monako uczestniczy w Europejskiej Unii Gospodarczej i Walutowej.
[edytuj] Ludność
18% (2003) ludności stanowią Monageskowie (elitarni obywatele księstwa), pozostali to imigranci, głównie z Francji (46,8%) i Włoch (16,5%). 90% ludności to katolicy. 100% ludności mieszka w bardzo gęsto zaludnionym mieście — ok. 16 923 mieszk. na km². W usługach pracuje 75% ludności zawodowo czynnej, w przemyśle — 25%. Część zatrudnionych dojeżdża do pracy z terytorium Francji.
| (2006) | |
|---|---|
| Liczba ludności | 32 543 |
| Ludność według wieku | |
| 0 - 14 lat | 15,2% |
| 15 - 64 lat | 62,1% |
| ponad 64 lata | 22,6% |
| Wiek (mediana) | |
| W całej populacji | 45,4 lat |
| Mężczyzn | 43,3 lat |
| Kobiet | 47,3 lat |
| Przyrost rzeczywisty | 0,40% |
| Współczynnik urodzeń | 9,19 urodzin/1000 mieszkańców |
| Współczynnik zgonów | 12,91 zgonów/1000 mieszkańców |
| Współczynnik migracji | 7,68 migrantów/1000 mieszkańców |
| Ludność według płci | |
| przy narodzeniu | 1,15 mężczyzn/kobietę |
| poniżej 15 lat | 1,15 mężczyzn/kobietę |
| 15 - 64 lat | 0,97 mężczyzn/kobietę |
| powyżej 64 lat | 0,69 mężczyzn/kobietę |
| Umieralność noworodków | |
| W całej populacji | 5,35 śmiertelnych/1000 żywych |
| płci męskiej | 6,19 śmiertelnych/1000 żywych |
| płci żeńskiej | 4,46 śmiertelnych/1000 żywych |
| Oczekiwana długość życia | |
| W całej populacji | 79,69 lat |
| Mężczyzn | 75,85 lat |
| Kobiet | 83,74 lat |
| Rozrodczość | 1,76 urodzin/kobietę |
[edytuj] Galeria
 Kasyno w Monte Carlo |
 Zdjęcie lotnicze Monako |
 "Żółta łódź podwodna" - batyskaf przed muzeum oceanograficznym w Monako |
 Port w Monako |
 Pałac księcia Monako |
 Widok na domy na stromym brzegu Monako |
[edytuj] Linki zewnętrzne
- (en) Monako
Amsterdam (konstytucyjna), Holandia • Andora, Andora • Ateny, Grecja • Belgrad, Serbia • Berlin, Niemcy • Berno, Szwajcaria • Bratysława, Słowacja • Bruksela, Belgia • Budapeszt, Węgry • Bukareszt, Rumunia • Douglas, Wyspa Man • Dublin, Irlandia • Gibraltar, Gibraltar • Haga (siedziba rządu), Holandia • Helsinki, Finlandia • Kijów, Ukraina • Kiszyniów, Mołdawia • Kopenhaga, Dania • Lizbona, Portugalia • Londyn, Wielka Brytania • Longyearbyen, Svalbard • Lublana, Słowenia • Luksemburg, Luksemburg • Madryt, Hiszpania • Mińsk, Białoruś • Monako, Monako (państwo-miasto) • Moskwa, Rosja • Oslo, Norwegia • Paryż, Francja • Podgorica, Czarnogóra • Praga, Czechy • Prisztina, Kosowo • Reykjavík, Islandia • Ryga, Łotwa • Rzym, Włochy • Saint Helier, Jersey • Saint Peter Port, Guernsey • San Marino, San Marino • Sarajewo, Bośnia i Hercegowina • Skopje, Macedonia • Sofia, Bułgaria • Sztokholm, Szwecja • Tallinn, Estonia • Thorshavn, Wyspy Owcze • Tirana, Albania • Tyraspol, Naddniestrze • Vaduz, Liechtenstein • Valletta, Malta • Warszawa, Polska • Watykan, Watykan (państwo-miasto) • Wiedeń, Austria • Wilno, Litwa • Zagrzeb, Chorwacja
| państwa członkowskie |
Albania • Andora • Armenia • Austria • Azerbejdżan • Belgia • Bośnia i Hercegowina • Bułgaria • Chorwacja • Cypr • Czarnogóra • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Gruzja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Islandia • Liechtenstein • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Macedonia • Malta • Mołdawia • Monako • Niemcy • Norwegia • Polska • Portugalia • Rosja • Rumunia • San Marino • Serbia • Słowacja • Słowenia • Szwajcaria • Szwecja • Turcja • Ukraina • Węgry • Wielka Brytania • Włochy |
  |
| kandydaci | ||
| obserwatorzy |
Izrael • Japonia • Kanada • Meksyk • Stany Zjednoczone • Stolica Apostolska |
|
| chęć przystąpienia do EKPC |
Albania · Andora · Armenia · Austria · Azerbejdżan · Białoruś · Belgia · Bośnia i Hercegowina · Bułgaria · Chorwacja · Cypr · Czechy · Czarnogóra · Dania · Estonia · Finlandia · Francja · Gruzja · Grecja · Holandia · Hiszpania · Irlandia · Islandia · Kanada · Kazachstan · Kirgistan · Liechtenstein · Litwa · Luksemburg · Łotwa · Macedonia · Malta · Mołdawia · Monako · Niemcy ·Norwegia · Polska · Portugalia · Rosja · Rumunia · San Marino · Serbia · Słowacja · Słowenia · Stany Zjednoczone · Szwajcaria ·Szwecja · Tadżykistan · Turcja · Turkmenistan · Ukraina · Uzbekistan · Węgry · Wielka Brytania · Włochy
| Członkowie UGiW i UE |
Austria • Belgia • Cypr • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Malta • Portugalia • Luksemburg • Niemcy • Słowenia • Włochy |
 |
| Członkowie UGiW spoza UE |
Monako • San Marino • Watykan |
|
| Pozostałe państwa spoza UE |
Andora • Czarnogóra • Kosowo |
