Berlin

Z Wikipedii

Współrzędne: 52°31'07" N 13°24'30" E52.5186111 13.4083333 (Berlin)

Berlin
Herb Berlina Flaga Berlina
Panorama miasta
Państwo	Niemcy
Kraj związkowy	Berlin
Burmistrz	Klaus Wowereit
Powierzchnia	891,85 km²
Położenie	52° 31' 07 '' N 13° 24' 30 '' E
Wysokość	34-115 m n.p.m.
Ludność (2007) • liczba ludności • gęstość • aglomeracja	3 405 483 3 818 os./km² 4 262 480
Nr kierunkowy	030
Kod pocztowy	10001–14199
Tablice rejestracyjne	B
Podział miasta	12 dzielnic
Miasta partnerskie	Los Angeles Paryż Madryt Stambuł Moskwa Sztokholm Warszawa Szczecin Międzyrzecz Koszalin Budapeszt Bruksela Dżakarta Taszkent Meksyk Pekin Tokio Buenos Aires Praga Windhuk Londyn Belgrad Bombaj Wrocław Poznań
Położenie na mapie kraju Berlin
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Berlin w Wikicytatach
Strona internetowa miasta

Berlin – stolica i największe miasto Niemiec, na prawach kraju związkowego (landu). Zajmuje powierzchnię 890 km², zamieszkuje je blisko 3,5 mln osób.

Spis treści 1 Geografia 1.1 Położenie 1.2 Klimat 1.3 Podział administracyjny 1.4 Miasta podberlińskie 2 Historia 3 Architektura 4 Gospodarka 5 Transport 5.1 Porty lotnicze 5.2 Autostrady 5.3 Linie i dworce kolejowe 6 Kultura 7 Zabytki 8 Edukacja 9 Miasta partnerskie 10 Sport 11 Ciekawostki 12 Przypisy 13 Zobacz też 14 Linki zewnętrzne

[edytuj] Geografia

[edytuj] Położenie

Berlin leży w północno-wschodniej części Niemiec. Położony jest nad rzeką Szprewą i Hawelą oraz ich dopływami. Rzeka Szprewa w dzielnicy Spandau wpada do Haweli, prawego dopływu Łaby. Berlin znajduje się między płaskowyżami Barnim i Teltow. Leży około 70 kilometrów od granicy z Polską.

Największa długość miasta w kierunku wschodnio-zachodnim wynosi około 45 km, największa długość w kierunku północno-południowym wynosi około 38 km. Najwyższe wzniesienie ma wysokość 115,4 m n.p.m., natomiast najniższy punkt leży na wysokości 32 m n.p.m.

[edytuj] Klimat

Miasto znajduje się w umiarkowanej strefie klimatycznej. Przeciętna temperatura roku wynosi 9,1°C, średnia roczna ilość opadów wynosi 581 mm. Najcieplejszymi miesiącami są lipiec (18,8°C) i sierpień (17,9°C), a najzimniejszy jest styczeń (-0,9°C) i luty (-0,6°C). Dokładna statystyka^[1]:

Miesiąc	Minimalna temperatura	Maksymalna temperatura	Poziom deszczu	Dni deszczowe
Styczeń	-1.9°C	2.9°C	42.3 mm	10
Luty	-1.5°C	4.2°C	33.3 mm	8.0
Marzec	1.3°C	8.5°C	40.5 mm	9.1
Kwiecień	4.2°C	13.2°C	37.1 mm	7.8
Maj	9.0°C	18.9°C	53.8 mm	8.9
Czerwiec	12.3°C	21.6°C	68.7 mm	9.8
Lipiec	14.3°C	23.7°C	55.5 mm	8.4
Sierpień	14.1°C	23.6°C	58.2 mm	7.9
Wrzesień	10.6°C	18.8°C	45.1 mm	7.8
Październik	6.4°C	13.4°C	37.3 mm	7.6
Listopad	2.2°C	7.1°C	43.6 mm	9.6
Grudzień	-0.4°C	4.4°C	55.3 mm	11.4

[edytuj] Podział administracyjny

Miasto podzielone jest na 12 dzielnic (niem. Bezirk), dzielących się dalej na "poddzielnice" (niem. Ortsteile czyli części miasta). Ten podział istnieje od 1 stycznia 2001 roku, kiedy to w wyniku reformy administracyjnej zmniejszono liczbę dzielnic z 23 do 12 w celu obniżenia kosztów. Każdy Bezirk ma oddzielny samorząd i prawa zbliżone do praw miejskich.

Dzielnica	Ludność	Powierzchnia
Charlottenburg-Wilmersdorf	315.244	64,72 km²
Friedrichshain-Kreuzberg	264.922	20,16 km²
Lichtenberg	258.964	52,29 km²
Marzahn-Hellersdorf	249.882	61,74 km²
Mitte	325.629	39,47 km²
Neukölln	305.658	44,93 km²
Pankow	356.956	103,01 km²
Reinickendorf	243.536	89,46 km²
Spandau	224.408	91,91 km²
Steglitz-Zehlendorf	288.572	102,50 km²
Tempelhof-Schöneberg	332.091	53,09 km²
Treptow-Köpenick	236.450	168,42 km²

[edytuj] Miasta podberlińskie

Dzielnica	Ludność	Powierzchnia
Teltow	20.279	21,54 km²
Poczdam	148.691	187,27 km²
Falkensee	38.577	43,30 km²
Hennigsdorf	26.226	20,29 km²
Velten	11.437	23,39 km²
Oranienburg	41.194	162,37 km²
Bernau	35.320	103,73 km²
Erkner	11.752	16,60 km²
Königs Wusterhausen	33.062	95,83 km²
Ludwigsfelde	24.370	109,30 km²

[edytuj] Historia

Założony w IX wieku przez plemiona słowiańskie (gród Kopanica przy ujściu rzeki Dahme do Szprewy, dziś dzielnica Köpenick) i określany łacińską nazwą Berolina, która prawdopodobnie pochodzi z słowiańskiego znaczenia bór i rolina. W rzeczywistości nazwa Berlin najprawdopodobniej, według hipotezy Reinholda Trautmanna, jest zniekształconą nazwą Bralin (za czym przemawia m.in. zapis w dokumencie z 1215 roku nazwy miejscowości jako Braline) i pochodzi od nazwy osobowej Bral, czyli skróconej formy słowiańskiego imienia złożonego Bratosław^[2].

W swojej historii pełnił kilkakrotnie rolę stolicy różnych państw niemieckich: Marchii Brandenburskiej, Królestwa Prus, od 1864 roku stanowił stolicę Związku Północnoniemieckiego, a od 1871 zjednoczonych Niemiec - jako cesarstwa, a później republiki.

Miasto Cölln, położone na wyspie na Szprewie część podwójnego osiedla Berlin-Cölln, zostało po raz pierwszy wspomniane w 1237, zaś Berlin, położony na prawym (północnym) brzegu rzeki w 1244. W 1307 zbudowano wspólny ratusz dla obu miast.

Od 1451 Berlin był rezydencją brandenburskich margrabiów i elektorów. W XVII w. Berlin został rozbudowany o kilka przedmieść, a w 1701 podniesiony przez Fryderyka I do rangi stolicy. Ponadto w 1709 zjednoczono miasta i gminy Berlin, Cölln, Friedrichswerder, Dorotheenstadt i Friedrichstadt w jedno miasto Berlin. Wkrótce powstały dalsze przedmieścia. Obszar miasta został ponownie rozszerzony w 1861, gdy włączono miejscowości Wedding, Moabit oraz przedmieścia po stronie Tempelhofu i Schönebergu. W 1871 miasto zostało stolicą nowo powstałej Rzeszy Niemieckiej.

Po I wojnie światowej w 1918 ogłoszono w Berlinie republikę. W 1920 na podstawie tzw. Ustawy o wielkim Berlinie ponownie znacznie rozszerzono obszar miasta, przyłączając kilka miast i kilkadziesiąt wsi. Berlin osiągnął wówczas około 4 milionów mieszkańców. Po przejęciu władzy przez nazistów w 1933 Berlin stał się stolicą III Rzeszy. W 1936 odbyły się w Berlinie igrzyska olimpijskie. Planowano znaczną rozbudowę miasta na stolicę świata (tzw. plan Germania Alberta Speera), czemu przeszkodziła klęska Niemiec w II wojnie światowej oraz znaczne zniszczenia miasta. W czasie alianckich bombardowań i walk o zdobycie Berlina przez wojska radzieckie i polskie, znaczne obszary zabudowy zostały dosłownie zmiecione z powierzchni ziemi.

Po II wojnie światowej Berlin został podzielony na 4 sektory okupacyjne przez aliantów. Stąd też przed ponownym zjednoczeniem Niemiec miasto było podzielone na część wschodnią stanowiącą sektor sowiecki i od 1949 stolicę NRD i część zachodnią (Berlin Zachodni) stanowiącą eksklawę RFN, powstałą z francuskiego, brytyjskiego i amerykańskiego sektora okupacyjnego. W latach 1948-49 Sowieci wprowadzili blokadę Berlina Zachodniego, na co alianci zachodni odpowiedzieli uruchomieniem mostu powietrznego z zaopatrzeniem. W latach 1961-1989 Berlin Zachodni był otoczony murem, którego zburzenie stanowi symbol zjednoczenia dwóch części miasta oraz dwóch państw niemieckich. Decyzją Bundestagu, od 1991 Berlin jest stolicą zjednoczonych Niemiec. Od 1999 w Berlinie swoje siedziby mają parlament i rząd.

[edytuj] Architektura

Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

[edytuj] Gospodarka

Berlin jest wielkim ośrodkiem gospodarczym i finansowym. Przemysł głównie elektroniczny (m.in. firma Siemens, AEG), maszynowy, środków transportu i odzieżowy. Ważny ośrodek handlowy (międzynarodowe targi, wystawy).

Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

[edytuj] Transport

Wielki węzeł komunikacji lotniczej, drogowej i kolejowej.

[edytuj] Porty lotnicze

• Berlin Schönefeld (SXF, położony w kraju związkowym Brandenburgia), przewidziany do rozbudowy
• Berlin Tegel (TXL)
• Berlin Tempelhof (THF) - przewidziany do ostatecznego zamknięcia;

Zobacz też: Porty lotnicze Berlina

[edytuj] Autostrady

• Autostrada A2 - trasa Berlin - Zagłębie Ruhry
• Autostrada A9 - trasa Berlin - Lipsk - Norymberga - Monachium
• Autostrada A11 - trasa Berlin – Szczecin
• Autostrada A12 - trasa Berlin - Frankfurt nad Odrą
• Autostrada A13 - trasa Berlin - Drezno
• Autostrada A24 - trasa Berlin - Hamburg
• Autostrada A10 (Berliner Ring) - obwodnica autostradowa Berlina
• Autostrada A100 (Stadtring) - mała obwodnica autostradowa Berlina
• Autostrada A102 - lokalna
• Autostrada A103 - lokalna
• Autostrada A104 - lokalna
• Autostrada A105 - lokalna
• Autostrada A111 - lokalna, łącznik obwodnicy A10
• Autostrada A113 - lokalna, łącznik obwodnicy A10
• Autostrada A114 - lokalna, łącznik obwodnicy A10
• Autostrada A115 - lokalna, łącznik obwodnicy A10 (AVUS)

[edytuj] Linie i dworce kolejowe

Kolej z Berlina do Poczdamu była drugą na terenie Niemiec i została uruchomiona w 1838, biegnąc z obecnego placu Poczdamskiego przez Steglitz, Zehlendorf i Novawes do Poczdamu.

W XIX wieku powstało w Berlinie 9 dworców czołowych kolei dalekobieżnych. Z czasem poszczególne koleje połączono ze sobą - wpierw linią przetokową, zastąpioną później przez linię pierścieniową (zwaną Ring lub Psią Głową) i linią średnicową wschód-zachód na estakadzie. Od lat 60. XIX w. kursowały w Berlinie pociągi podmiejskie i regionalne, z biegiem czasu otrzymywały własne tory, zaś od 1924 zostały przekształcone w elektryczną kolej miejską S-Bahn. Dla kolei S-Bahn zbudowano w latach 1934-1939 tunel północ-południe.

W latach 50. w związku ze spadkiem dalekobieżnego ruchu kolejowego zamknięto wszystkie dworce czołowe Berlina. W maju 2006 otwarto nowy centralny dworzec, na skrzyżowaniu linii wschód-zachód i drugiego tunelu północ-południe, pod nazwą Berlin Hauptbahnhof, podczas budowy zwanego też karkołomną nazwą Berlin Hauptbahnhof-Lehrter Bahnhof na pamiątkę istniejącego tam wcześniej dworca Lehrter Bahnhof.

Główne dworce dalekobieżne Berlina:

• Berlin Gesundbrunnen (otwarty 28 maja 2006)
• Berlin Hauptbahnhof (dawniej Berlin Hauptbahnhof-Lehrter Bahnhof, Berlin Lehrter Bahnhof, otwarty 28 maja 2006)
• Berlin-Lichtenberg
• Berlin Ostbahnhof
• Berlin Südkreuz (dawniej Berlin Papestraße, otwarty 28 maja 2006)
• Berlin Wannsee (niewielkie znaczenie ruchowe)
• Berlin-Spandau (połączenia w kierunku zachodnim)
• Berlin Zoologischer Garten (od 28 maja 2006 tylko pociągi dalekobieżne prywatnego przewoźnika Connex)

Największe dworce regionalne:

• Berlin-Charlottenburg
• Berlin Friedrichstraße
• Berlin Alexanderplatz
• Berlin Potsdamer Platz

W Berlinie kursuje najstarsze w Niemczech metro (1902), posiadające obecnie 9 linii, z czego 14% tras znajduje się na powierzchni.

[edytuj] Kultura

Berlin, w porównaniu z innymi stolicami europejskimi, posiada niewiele zabytków. Za to znaleźć tu można wiele muzeów i innych instytucji kultury. Interesujące są także miejskie ogrody.

Opery:

• Deutsche Oper
• Staatsoper Unter den Linden
• Komische Oper

Teatry

• Schaubühne
• Volksbühne
• Deutsches Theater
• Berliner Ensemble
• Theater des Westens

W Berlinie od 1989 odbywa się(z przerwami w latach 2004-2005) największa na świecie impreza techno Love Parade w największej z nich brało udział ponad milion osób.

[edytuj] Zabytki

• Brama Brandenburska
• Reichstag
• Mur berliński
• Katedra Berlińska
• Siegessäule - kolumna zwycięstwa
• Ewangelicki Kościół Pamięci cesarza Wilhelma I
• Wyspa Muzeów: Muzeum Pergamońskie (Zbiory Sztuki Starożytnej, Muzeum Azji Przedniej, Muzeum Sztuki Islamskiej), Stare Muzeum (Muzeum Egipskie i Antikensammlung), Muzeum im. Bodego, Nowe Muzeum, Stara Galeria Narodowa
• Muzeum Żydowskie w Berlinie
• Ratusz
• Grunewaldturm

Zobacz też: Muzea berlińskie

[edytuj] Edukacja

W Berlinie jest 17 szkół wyższych, które mają około 150.000 studentów:

• Freie Universität Berlin około 40 840 studentów,
• TFH-Berlin University of Applied Sciences około 10 200 studentów,
• Humboldt-Universität zu Berlin około 36 423 studentów,
• Technische Universität Berlin około 29 783 studentów,
• Universität der Künste Berlin.

[edytuj] Miasta partnerskie

• Los Angeles, Stany Zjednoczone
• Paryż, Francja
• Madryt, Hiszpania
• Stambuł, Turcja
• Moskwa, Rosja
• Sztokholm, Szwecja
• Warszawa, Polska
• Szczecin, Polska
• Gorzów Wielkopolski, Polska
• Międzyrzecz, Polska
• Ostrołęka, Polska
• Budapeszt, Węgry
• Bruksela, Belgia
• Dżakarta, Indonezja
• Taszkent, Uzbekistan
• Meksyk, Meksyk
• Pekin, Chińska Republika Ludowa
• Tokio, Japonia
• Buenos Aires, Argentyna
• Praga, Czechy
• Windhuk, Namibia
• Londyn, Wielka Brytania
• Belgrad, Serbia
• Bombaj, Indie
• Wrocław, Polska
• Poznań, Polska

[edytuj] Sport

• piłka nożna - Hertha Berlin
• koszykówka - Alba Berlin
• hokej na lodzie - Eisbären Berlin

W 2000 na lekkoatletycznym Fredrich L. Jahn Stadion odbyła się jedna runda Grand Prix Niemiec. Po raz pierwszy zawody odbyły się na torze czasowym (zawody wygrał Tomasz Gollob).

9 lipca 2006 na stadionie Olympiastadion Berlin odbył się Finał Mistrzostw Świata w Piłce nożnej pomiędzy Włochami a Francją.

[edytuj] Ciekawostki

• W parku Volkspark Friedrichshain w Berlinie w rejonie Virchowstraße i Werneuchener Straße znajduje się cmentarz polskich żołnierzy poległych w 1945 r. podczas operacji berlińskiej. W północnej części parku w 1972 r. wzniesiono pomnik (Denkmal des polnischen Soldaten) projektu polsko-niemieckiego kolektywu, w skład którego weszli – Zofia Wolska, Tadeusz Ladziana, Arnd Wittig i Günther Merkel, na którym umieszczono napis "Za naszą i waszą wolność – für eure und unsere Freiheit". Strona cmentarza w jęz. niemieckim oraz park w Google Maps
• 9 lipca 2006 odbył się tu finał piłkarskich mistrzostw świata
• do 9 listopada 1989 Berlin był podzielony murem na dwie części
• w Berlinie odbywa sie Maraton Berliński ze względu na wyniki w nim osiągane jest uznawany za "najszybszy" maraton świata
• w 2009 odbędą sie tu Mistrzostwa Świata w Lekkoatletyce

Przypisy

[edytuj] Zobacz też

• Love Parade
• atrakcje turystyczne Berlina
• Letnie Igrzyska Olimpijskie 1936
• Festiwal Filmowy w Berlinie

[edytuj] Linki zewnętrzne

• (de) Oficjalna strona Berlina
• (de) Berlin StadtPanoramen (galeria zdjęć)
• (en) Berlin Life: A travel guide to Berlin
• (en) East-Berlin, Past and present
• Berlin galeria zdjęć